OCEŃ ARTYKUŁ
Żużel – kompendium wiedzy
kliknij i przesuń wskaźnik
fot. Radek Kalina: Zengota, Ruud, Hancock, Zagar
fot. Ireneusz Romanek: Tai Woffinden
fot. Radek Kalina: Gollob, Protas, Zengota
fot. Radek Kalina: Lindbaeck, Gapinski
Na terenach Polski już na początku XX wieku ścigano się na warszawskich Dynasach. Znajdowały się one w obrębie pomiędzy dzisiejszymi ulicami Kopernika, Oboźną, Tamką i brzegiem Wisły. Z czasem na tamtejszym torze pojawiła się nawierzchnia betonowa, co uniemożliwiło zmagania. Ścigano się także w Poznaniu, Krakowie, Bydgoszczy, Łodzi, Lwowie czy na Śląsku. Od 1932 roku rozgrywano Indywidualne Mistrzostwa Polski z podziałem na kilka klas: 250 ccm, 350 ccm, 500 ccm i ponad 500 ccm. Pierwszym Mistrzem Polski został Rudolf Breslauer. Uważa się go za najlepszego zawodnika w polskim przedwojennym speedwayu.
Formy rywalizacji
Najpopularniejsza formą rywalizacji jest rywalizacja drużynowa. Z reguły w jednym meczu walczą dwie drużyny, składające się, w zależności od ligi, z siedmiu lub ośmiu zawodników, gdzie siódmy i ósmy zawodnik pełnią rolę rezerwowych. Biegów najczęściej jest piętnaście (czternaście w Niemczech i Danii, szesnaście w Szwecji). W każdym z nich walczy po dwóch reprezentantów obu ekip. Wyjątkami są niszowe ligi, w których rywalizacja przebiega np. w czwórmeczach. Wtedy w każdym wyścigu pod taśmą drużyna ma jednego zawodnika.
Również w wielu krajach rozgrywane są Mistrzostwa Par. W tym przypadku każdy z teamów wystawia jedną parę i rezerwowego, a w czasie zawodów pary danych drużyn spotykają się tylko raz. Niegdyś rozgrywano Mistrzostwa Świata Par; dziś zostały tylko słabo obsadzone Mistrzostwa Europy Par.
Każde państwo organizuje także indywidualne mistrzostwa swojego kraju. Nie ma tutaj wielkich rozbieżność, gdyż listę startową zawsze tworzy szesnastu zawodników plus dwóch rezerwowych. Wszyscy zawodnicy na torze spotykają się tylko raz. Czasami po rundzie zasadniczej dodatkowo dla pierwszej ósemki rozgrywa się dwa wyścigi półfinałowe, a później bieg finałowy. Taki system obowiązuje także w Indywidualnych Mistrzostwach Świata (Grand Prix).
Tor
Według przepisów tor żużlowy ma mieć długość od 260 do 425 m. Tory w krajach anglosaskich rzadko są dłuższe niż 310 m, co wymaga od zawodników innego dopasowania motocykli i świetnie opanowanej jazdy technicznej. Tak krótkie owale sprzyjają również większej liczbie mijanek. Jednak zdecydowana większość torów w Polsce i na świecie ma długość między 310 a 380 m. Najdłuższym owalem w Polsce może pochwalić się PSŻ Poznań. Tor ma aż 397 m długości. Z reguły średnia prędkość wynosi ok. 85 km/h, jednak, wchodząc w łuk, zawodnicy pędzą ponad setkę. Minimalna szerokość prostych wynosi 10, a łuków 14 m. Nawierzchnia musi być wykonana z sypkiego materiału; najczęściej jest to mączka grafitowa i sjenit, lecz zdarzają się też tory z granulowanej cegły. Ostatni w Polsce prawdziwie żużlowy tor znajduje się w Krośnie.
Motocykl
Siłą napędową jest czterosuwowy silnik o pojemności max. 500 ccm. Posiada on jeden cylinder i cztery zawory. Stopień sprężenia mieszanki paliwowo-powietrznej to ok. 14:1. Taki silnik ma moc 70 KM (po tuningu nawet 80 KM) przy 9500 obr./min. Przy wadze całego motocykla, wynoszącej ok. 80 kg, jest to imponująca wartość. W tym tkwi sekret błyskawicznego przyspieszania tuż po starcie. Paliwem stosowanym w zawodach żużlowych jest czysty metanol. Silnik żużlowy jest wrażliwy na temperaturę. Przed każdym treningiem czy zawodami musi on zostać rozgrzany (trwa to ok. 5–6 min).